Zəhmət olmasa, özünüz haqda qısaca məlumat verərdiniz.

1957-ci ildə Yardımlı rayonunda anadan olmuşam. İxtisasca riyaziyyatçıyam. Zavodlarda, fabriklərdə, tikintidə, dəmir yolunda, neft qazma kəşfiyyatında, təhsil sisteminin bütün sahələrində işləmişəm, qoyun otarmış, bazarda qarpız satmış, meşə qırmış, buğda biçmiş, pambıq yığmışam, hazırda təhsil sistemində çalışıram.
“Bahar küləkləri”, “Serjant mülki geyimdə”, “Yolun sonu”, “Yazıçının savaşı” nəsr kitablarının müəllifiyəm. Yazılarım jurnallarda, qəzetlərdə, almanaxlarda çap olunub.
Evliyəm, iki oğlum, bir qızım var. Ətrafdakıların tanıdığı Aslan Quliyevlə sizin tanıdığınız Aslan Quliyev arasında ciddi fərq var?

Mənim tanıdığım Aslan Quliyev bir kimsənin haqsız yerə incidilməsinə razı olmayan, imkanı daxilində hər kəsə yaxşılıq, kömək eləmək istəyən, haqqı hər şeydən uca tutan, kimsənin şöhrətinə darılmayan, yalnız öz dünyasını yaşamaq istəyən, qəlbi Vətəninə, millətinə, günəşə, payız rənglərinə, yaz yağışlarına sevgiylə dolu olan qələm sahibidi. Başqaları məni necə tanıyırlar sualına cavab verməyə çətinlik çəkdiyimdən, bu iki Aslan Quliyev arasında fərqin nədə olduğunu deməyə də çətinlik çəkirəm. Amma hər halda mənə elə gəlir başqalarının tanıdığı Aslan Quliyev özünə qapılmağı sevən, öz bildiyini eləyən, çoxluğun rəyi, fikri ilə hesablaşmayan, eqoist birisidi.

Yazmaq motiviniz və məqsədiniz nədir?

Yazmaqda məqsədim yoxdu, bu arzuyla, istəklə olmur, bir də onda ayılırsan ki, artıq yazırsan. Şablon cavab olsa da, deyim ki, hər şey nənəmin nağıllarından başladı. Bu nağılları uşaqlara danışanda sonluqlarını dəyişirdim, bəzən özümdən yeni nağıllar uydururdum, mənim nağıllarım şən, nikbin olurdu, qəhrəmanlarım divlərə, cinlərə, qulyabanılara, əjdahalara, bütün şər qüvvələrə qalib gəlirdilər. Sonda da yazmağa başladım. Yazır, poçtla redaksiyalara göndərir, ya da özüm aparırdım. Şəhərin girəcəyindən məni harda gecələyəcəyimin qorxusu, böyük şəhərin xofu basırdı, indinin özünə kimi də o xof canımdan çıxmayıb. Qapıları üzümə bağlayırdılar, buz kimi soyuq, hissiz, duyğusuz cənablar məni rədd eləyirdilər, rədd edilməyimdən çox, laqeydlik, etinasızlıq, harınlıq məni ağrıdır, incidirdi. Dəfələrlə qapılarını döydüm, bircə dəfə olsun belə, üzümə gülmədilər, bircə dəfə soruşmadılar, qardaş, bu halın nədi, sənə nə olub, sənin üçün neyləyə bilərik, qalmağa yerin-yurdun varmı? Məni ona görə rədd eləyirdilər ki, adamı, imkanı olmayan kənd uşağıydım, ən pisi də, onlardan yaxşı yazırdım. Pul kisəsini, başlıcası da şöhrəti dağlardan təşrif gətirmiş birisi ilə bölüşməyi sadəcə olaraq özlərinə sığışdırmırdılar. Hər dəfə də rədd edilib, tozlu pillələri düşəndə Martin İdenin saralmış sifəti canlanırdı gözlərim önündə, hətta səsini də eşidirdim: “Yazıq bala, səni yenə də əzdilər!”
Bütün bunlar məni ruhdan salmırdı, vəhşi bir ehtirasla, kəndçi inadkarlığı, bitməz, tükənməz bir enerji ilə qələmə sarılır, başımdakı minlərlə mövzuları kağıza köçürürdüm. İri həcmli romanları birnəfəsə yazırdım, günlərlə yazı stolundan ayrılmırdım, yazı stolu arxasında səhərləri açdığım çox olub. Həm də bu yazıları oxuyurdular. Makina yazısı ilə 330 səhifə olan (təxminən 600 min işarə) “Mavi sular” adlı romanımı “Karvan” jurnalına göndərəndə romanın bir nüsxəsini poçtla alıb oxuyan Rəhim dəhşətə gəlmişdi: Ağlını itiribsən, doğrudanmı elə zənn eləyirsən redaksiyada o qalınlıqda romanı oxuyacaq birisi tapılacaq? Ağasəfa məktub yazdı, nəinki romanı oxuyan biri tapılmışdı, baş redaktordan tutmuş redaksiyanın bütün işçilərinə kimi hamısı oxumuşdu. Çap eləyəcəklərinə də söz verirdilər, baş redaktor bu haqda intervüsündə də qeyd eləmişdi, sonda isə gözlənildiyi kimi sensasiya olmadı, sözlərinə əməl eləmədilər. Nəhayət, bu işin mənasızlığını başa düşüb, bütün əlyazmalarımı yandırdım, təbii ki, özümdə olanları. Yazmayacağıma da söz verdim, olmadı.
Sonda da öz nağıllarımı yazmağa başladım, artıq bu nağıllar şən deyildi, yaşadıqlarım, həyat öz reallıqlarını diqtə eləyirdi. Bu da sizə motiv və məqsəd!

Bu yaxınlarda yaradıcı şəxslərə dövlət təqaüdlərinin verilməsi ilə bağlı prezident fərmanı imzalandı. Dövlətin, hakimiyyət orqanlarının bu məsələyə münasibəti aydın, başadüşülən və qəbulediləndir. Yaradıcı adamların özlərinin münasibəti isə aydın və başadüşülən olsa da, qəbuledilən sayıla bilmir. Sizcə, bu cür təqaüd alan, hər hansı siyasi qüvvənin maliyyələşdirdiyi şəxsin həqiqət axtarışları, həqiqət anlayışı siyasi qüvvənin həqiqəti çərçivəsindən kənara çıxa bilər?

Çıxa bilər, amma baxır söhbət hansı siyasi qüvvədən gedir. Əgər dövləti nəzərdə tutursuzsa, dövlət siyasi qüvvə kontekstindən qavranıla bilməz. Dövlət hamınındı, siyasi baxışlarından, əqidəsindən asılı olmayaraq, vətəndaşları arasında fərq qoymamalıdı. İndiki situasiyada da təqaüdü dövlət verir, qənaətimcə əndişələnməyə ehtiyac yoxdu. Yaradıcı adamların qayğısına qalmaq, milli, mənəvi dəyərləri qorumaq, inkişaf elətdirmək dövlətin başlıca vəzifələrindən biridi və vaxtaşırı bu sahəyə vəsait qoyulmalıdı. Bütün dövlətlərdə belədi. Bu kimi təqaüdləri hansı kriteriyaları əsas götürüb verəcəklər, narahatçılıq burasındadı. Səmimi deyim, nəhayət haqqı-ədaləti ortalığa qoyub, ədalətli iş görəcəklərinə inamım yoxdu, yenə də istedad, ədəbiyyatda kimin harda olması yox, tanışlıq, dostluq, yuxarılardan gələn zənglər öz sözünü deyəcək.

Niyə bizim ədəbiyyatda çoxluq, həm müəlliflər, həm də oxucular Allahlıq, peyğəmbərlik iddiasındadır? İnsan olmaq yaddan çıxıb.

İnsan olmaq yaddan çıxmayıb, Allahlıq, peyğəmbərlik iddiasında olanlarımız da azdı, bizim dərdimiz özgədi. Biz dahilik xəstəliyinə tutulmuşuq, bəzən bu şizofrenik həddə çatır. Səbəbi isə nə qədər ağrılı olsa da, deyim ki, milli mentalitetimizdən, şərqli olmağın özünəməxsusluğundan, başlıcası isə əsərlərimizin dəyərləndirilməsi üçün normal şəraitin olmamasından irəli gəlir. Dünyanın çox ölkəsində artıq bu kimi söhbətlər yoxdu, orda yazıçı haqda əsas sözü, saray tərifçiləri, imkanları yox, oxucular və bazar deyir.

Fəlsəfə, tarix, ədəbiyyatın bir-birinə qarşılıqlı təsiri, münasibətləri haqda nə fikirləşirsiz?

Ədəbiyyata fəlsəfənin və tarixin qarşılıqlı təsiri inkar edilməzdir, əsr kompyuter, informasiya əsridi, oxucu ancaq hadisələrin bədii gəlişi ilə kifayətlənmir. Fəlsəfi roman, tarixi roman artıq pasportlaşmış, oturuşmuş ifadələrdir, baxır bu əsərləri yazanların özlərinin tarixə və fəlsəfəyə nə qədər bələdlikləri var. Yaxınlarda Sabir Rüstəmxanlının Cavad xanın həyatından bəhs eləyən “Ölüm zirvəsi” romanını oxudum və bir daha əmin oldum ki, heç bir bədii əsər tarixi mənbənin, mətnin yerini verə bilməz deyənlər yanılırlar. Müəllif Cavad xanı ölüm zirvəsinə aparan yolda, tariximizin qaranlıq səhifələrini, ziddiyyətli məqamları, düyünləri elə ustalıqla, məharətlə işıqlandırmışdı ki, inanmıram hansısa tarixi mənbə oxucu üçün o hadisələri dərk eləməkdə bundan daha artıq önəmli olsun. Ədəbiyyatda fəlsəfənin, fəlsəfi düşüncə və çalarların olması ədəbiyyata qazandıran amillərdəndir, amma unutmaq olmaz ki, nə fəlsəfə ədəbiyyatın yerini verə bilər, nə də ədəbiyyat fəlsəfənin, tarix də həmçinin. Yazıçı və filosofun eyni predmetə baxışları eyni olmur, yazıçının ustalığı bu iki baxış arasında vəhdət yaratmasıdır. Di gəl, bəzən bu arqumentlər unudulur, bədii yazıların geniş oxucu kütləsi üçün yazıldığı yaddan çıxır, daha çox fəlsəfi görünmək naminə bədii yazılar o qədər kənar detallarla, - çox vaxt da fəlsəfəyə dəxli olmayan, - yüklənir ki, yazı oxunmaz hala gəlir. Həm də bu indinin problemi deyil, Cek London da “Dəmir daban”ında bu baxımdan fərqlənməyə çalışdı və çəkinmədən deyərdim ki, “Dəmir daban” yazıçının ən uğursuz əsəridi.

Müasir real və virtual ədəbi mühit, bütövlükdə müasir ədəbiyyatımıza münasibətiniz necədir? Ədəbiyyat xalqa, xalqın həyatına, yaşantılarına nə dərəcədə yaxındır və ümumiyyətlə nə dərəcədə yaxın olmalıdır?

Müasir ədəbiyyat haqqında fikirlərim ürəkaçan deyil, irəliləyiş hiss olunur, ancaq bu mənim arzuladığım həddə deyil. Virtual aləmdə isə canlanma var, yeni ədəbiyyat saytları fəaliyyətə başlayır, bir sıra saytlar ədəbiyyat səhifələri verirlər. İllər uzunu yaranan boşluğu doldurmaq üçün dövlətin, yaradıcılıq təşkilatlarının də üzərinə vəzifələr düşür. Yüz milyonluq xalqın vur-tut bir ədəbiyyat qəzeti var idi, o da fəaliyyətə başladığı gündən SOS siqnalı verirdi, sonra redaktoru həbs olundu, qəzet də bağlandı. Belə olurmu?
Ədəbiyyat xalqa, onun yaşantılarına yaxındı, yazı üçün materialı ordan götürürük, amma xalq ədəbiyyata yaxın deyil. 7 min tirajla çıxan “Bahar küləkləri” kitabımı cəmisi bir gün sonra kitab mağazalarından tapa bilmədim. İndi isə sponsor köməyi ilə 400-500 tirajla çıxan kitablarımızı yaxşı halda ətrafımızdakı dost-tanışlarımıza paylayırıqsa, hansı yaxınlıqdan danışa bilərik?
Bizim vaxtlarda cəmiyyətin inkişafında, yeni nəslin tərbiyəsində, dünyagörüşlərinin formalaşmasında başlıca rolu ədəbiyyat oynayırdı. İndiki kimi yadımdadı, Kuperin “Sonuncu mogigan”ını oxuyandan sonra elə təsirlənmişdim, günlərlə özümə gələ bilmirdim. Romanın qəhrəmanlarına oxşamağa çalışırdıq, düzlükdə, dəqiqlikdə, alicənablıqda, artıq-əskik bir iş görəndə onları xatırlayır, əməlli-başlı utanırdıq, yəni Uzun karabin, Cəldqaçan maral da mı belə iş tutar, yalan danışar? İndisə gənc nəslin başına gecə-gündüz televiziya ekranlarından satqınçılığı, bir-birini aldatmağı, əxlaqsızlığı təlqin, reklam eləyən işıltılı, süni, kosmetik Türkiyə, Braziliya, Meksika serialları yağır. Bütün bunlardan da nə götürürlər, göz qabağındadı.

Sizcə, niyə müharibə vəziyyətində olan xalqın, dövlətin hətta bir əsl hərbçi obrazı, sözün əsl mənasında döyüş ruhlu yazıçısı yoxdur? “Xocalı”nın əsərə çevrilə bilinmədiyi bir yerə böyük ümidlər bəsləməyə dəyər?

Ağrılı yerimizdi. Müharibə mövzusu ilk baxışdan göründüyü kimi asan mövzu deyil, bu mövzuları ədəbiyyata gətirib yaşadanlar nəhəng hadisələrin fövqündə dayanıb bu hadisələri bütünlüklə görən, yazılarında canlandıra bilən nəhənglər, dahilər olur. Lev Tolstoy, Şoloxov, Vasili Yan, Sergey Barodin kimi. İkinci dünya savaşında, sonrasında da nəhəng sovet təbliğat maşını işə düşmüşdü, milyardlar xərclənir, kitablar yazılır, kinolar çəkilir, mahnılar bəstələnirdi. Onlardan hansı yadda qalıb? Bizdə bunlar yoxdu, dövlət də seyrçi mövqeyindədi. Bunun üçün müsabiqələr keçirilməli, yazıçılara sifarişlər verilməli, işləri boynuna götürən yazıçılara arxivlərdə işləmək üçün, lazımi adamlarla görüşmək, o yerlərə getmək, gəlmək üçün şərait yaradılmalıdır. Ümid bəsləməyə isə dəyər, unutmayın, ən axırda ümid ölür, ilk ölən ümid olarsa, bax, faciə onda olar.
Mənə qalarsa, Qarabağ savaşı haqda ayrıca yazı yazmasam da, yazılarımda o savaşdan çox danışılır, “Mavi gözlü qız”, “Keçmiş döyüşçü və oğlan” povestlərimin, “Payız”, “Sonuncu” adlı romanlarımın, bir çox hekayələrimin qəhrəmanları savaşdan qayıdan döyüşçülərdi.

Gələcək yaradıcılıq planlarınız necədir?

50 yaşın ərəfəsində yazdığım “Mapmavi səma və ağappaq buludlar” (ilkin variantda kultaz.com saytında gedib) hekayə rekviyemi tamamlayıram. “Köpək balıqları”, “Sonuncu” adlı kitablarımı çapa hazırlayıram, təbii ki, sponsor tapılsa. “Sonuncu” adlı eyniadlı romanım “Azərbaycan” jurnalında da bu il çap olunmalıdı. “Daş üzərində yazı” adlı irihəcmli roman, paralel olaraq bir-iki yazrımçıq povest və hekayələr üzərində işləyirəm. Dörd müəlliflə birlikdə- Əlabbas, N.Əbdürrəhmanlı, F.Uğurlu Türkiyədə almanax çap etdirmək fikrindəyik. Təki sağlıq olsun.

Sonda “Bizimki” haqda fikirlərinizi bilmək istərdik.

“Bizimki” haqda fikirlərim hamısı xoş, gözəl, ürəkaçan ovqata köklənir. Gözəl işlər görürsüz, ədəbiyyatımızın inkişafında, canlanmasında rolunuz danılmazdı. Həmişə beləcə olun! Məni tanımayan, mənim tanımadığım cavanlar beləcə obyektivlikləri, fərq qoymamaları, qısa müddət ərzində belə gözəl imic formalaşdırmaları ilə qəlbimdə özlərinə yer elədilər! “Bizimki”də çap olunmaqdan qürur duydum! Bundan sonra da Sizlərlə əməkdaşlıq edəcəyəm, artıq mənim burda xeyli oxucularım var! Özümçün nə qədər istedadlı gənci kəşf elədim! Ən xoş arzularla, sevgilərlə!