Yenə də martın 3-ü. Həmin hisslər, həmin ilıq yaz günəşi, həmin səhər mehi… İlyasın xoşladığı qırmızı donunu geymişdi. Daha doğrusu bu rəgndə, bu parçadan onun bir neçə dəst paltarı vardı. İllər ötür, qocaldıqca şişmanlaşır ona görə qırmızı donu tez-tez də olmasa üç-dörd ildən bir dəyişmək lazım gəlirdi. Çünki martın 3-də məhz belə, İlyasın xoşladığı kimi qırmızı donunu geyinmək istəyirdi. Dərzisi də öyrənmişdi, hər dəfə qırmızı parça alıb yanına gedəndə işin nə yerdə olduğunu bilirdi, dinməz söyləməz ölçüləri götürüb işə başlayırdı.

Çayını içdi, qırmızı paltarını geyinib güzgünün qabağına keçdi. İllərin alnında qoyduğu dərin izlərə, gözlərinin, dodaqlarının kənarında çoxdan yer eləmiş qırışlara, bir az boz bullanlığa çalan gözlərinə ötəvarı nəzər saldı. Güzgüyə baxmağı xoşlamırdı. Elə qız vaxtında, tələbə olanda da. Rəfiqələri güzgünün qabağında saatlarla vaxt keçirərdilər, demək olar ki, hamısı çantasında güzgü gəzdirərdi. O, isə bundan heç xoşlanmazdı. Səbəbini bilmirdi. Sadəcə güzgünün qabağında çox dayanmazdı. Ancaq bu gün bir az dayandı. Martın 3-ü idi axı…

Səhər saat 11 olardı. Küçədə qonşu qadınlardan bir neçəsi əl-qolla söhbət edirdi, onu gördülər söhbət kəsildi. «Sabahınız xeyir» deyib yubanmadan ötüb keçdi. «Yenə qırmızı geyinib?..», «Bu gün ayın neçəsidi ki?..», «Martın 3-dü də oğlunun yanına gedir».

Tini burulub küçənin yuxarı başındakı avtobus dayanacağına getdi. Ayrı vaxtı «39-u» gözləyənə kimi adamın gözünün kökü saralardı. Marşrut taksisi ya adamla dolu keçər, ya da ümumiyyətlə gec gələrdi. Bu dəfə isə elə bil avtobus dayanıb onu gözləyirdi. Bu gün İlyasın günü idi, ayrı cür ola da bilməzdi.

Avtobusda çox adam yox idi: dörd nəfər cavan uşaq arxada oturmuşdu, bir nəfər orta yaşlı kişi orta cərgədə, aynanın qabağında, iki nəfər ağbirçək isə qabaq sırada əyləşmişdilər. O, da keçib qadınlarla üzbəüz oturdu.

- Ahh!!!- ağbirçəklərdən biri hamının eşidəcəyi bir tərzdə köks ötürdü.
- Ahın dağlara. Nə yaman ah çəkdin, ay qız?- onun yanında oturan ikinci arvad dilləndi.
- Türməyə gedirəm. Üç aydı oğlum yatır. Zavallıya yemək aparıram. Dədəsinə çəkib, qurban olduğum hər şeyi yemir. Xəbər göndərib ki, ürəyi düşbərə istəyir. Neyliyim anayam da… Balamandan ötrü düşbərə nədi, lap canımı da verərəm.
- Niyə tutublar ki?- bayaqki, arvad sual dolu nəzərlə onu yenə süzdü.
- Şərlədilər. İki məhəllə aşağıda ev yarmışdılar, atdılar balamın üstünə. Nədi ki, bir dəfə yatıb çıxıb. İndi mənim balam bir dəfə qələt eləyib deyinə həmişə qələt eləməlidir. Nə qədər and-aman elədik, soyulduq-talanldıq xeyri olmadı. 5 il verdilər uşağa.
- Neçə yaşı var uşuğın?
-44.
-Bıy onun harası uşaqdı?
-Mənim üçün hamısı uşaqdı. Neçə yaşları olur-olsun, elə bilirəm böyüməyiblər.

«Nə qədər tanış hisslərdi, ilahi. Anaların hamısı belədi görəsən? Övladlarının yaşından asılı olmayaraq elə bilirlər ki, yenə də uşaqdılar. Bir vaxtlar İlyas haqqında da belə fikirləşirdi. Məktəbə yola salanda da, məktəbdən qayıdanda. Yuxusunu qarışdıranda səhərlər uşağın başına üzərlik hərlədi. İlyas hələ tələbə olanda bir dəfə yağışlı havada universitetə oğluna çətir aparmışdı. O, da bərk əsəbiləşmişdi: «Ay ana uşaq deyiləm ki?» demişdi. «Yox ay bala uşaqsan» – sən demə o tək deyilmiş… Sən demə 44 yaşında uşağı olan analar da varmış…»

-Elə bir oğlun var. O da türmədə? – ikinci yaşlı qadın deyəsən çənəsinin altına salmağa adam axtarırdı. Ona görə də birinci dəfə müsahibə götürən naşı jurnalistlər kimi cavabından asılı olmayaraq sualı-suala calamışdı.
-Bir niyə beş uşağım var.
-Maşallah allah saxlasın.
-Sizinkilərlə belə. Allah saxlasın deyəndə ki… Beşi də qənim kəsilib ömrümə-günümə. Biri türmədə, biri «rusetdə», üçüdə ki avarvdı. Biri-birinə dəyməz, biri də heçinə.
-Ay qız elə demə. Əlbət beşinin içindən biri qeyrətə gələr. Elə hamısı alçaq olmaz ki…
-Hamısı alçaqdı. Bir-birlərini danışdımırlar. Deyim arvadlar aralarını vurub, yalançı olaram. Elə öz qanlarında var. Atalarıyla əmiləri də ölənə kimi bir-birlərini dindirmədilər, bunlar da o yolu gedirlər. Görüm heç sağ getməsinlər. Bilmirəm, nəyimə lazım idi, Allah beş uşağı birdən verdi mənə.
«Aman Allah. Bu necə anadır. Heç belə ananı da sevmək olar? Gör oğulları haqqında nələr danışır. Hamısı da qara rəngdə. Axı beş uşağın beşi də necə fərsiz ola bilər. Bəlkə günah elə bu arvadın özündədir…»

- «Yasamal bazarı», düşən var? – altı-yeddi yaşlarında olan kandoktorun kal səsi onu fikirdən ayırdı. Qeyri-ixtiyarı qara, sısqa uşağın üzünə baxdı. «Görünür çox qışqırır, boğazının damarları necə çıxıb. Hələ bunun əllərinə bax, elə bil kömür mədənində işləyir. İşləyir demişkən, görəsən, məktəbə niyə getmir? Axı indi dərslərin qızğın çağıdır. Amma, nə qəşəng qap-qara gözləri var. Lap İlyasın gözlərinə oxşayır. Yox İlyasın gözləri parıldayırdı, İlyasın gözlərində işıq vardı. Bu uşağın gözləri isə sadəcə közərir. Təki bu közərmənin içində bir ümid olardı. Anası da o ümidə baxıb sevinərdi».

- …. İndi də gözləyirlər ki, başımı qoyam yerə öləm, daxmanı da aralarında bölsünlər – yaşlı qadın danışdıqca əsəbləşirdi, qara sifəti bir qədər də qaralır, gözləri az qala həlqəsindən çıxacaqdı – bilirsiniz başınızı da ağrıdıram, dərdli adam çox danışan olur, neyliyim. Qorxuram ki, öləndən sonra daxmanı bölə bilməsinlər, qırğın düşsün. Meyidim qala ortalıqda oğullarım bıçaq davasına çıxalar…
- Yəni, deyirsən beşinin içindən heç biri salamat çıxmadı? – naşı jurnalistə oxşayan arvad növbəti qızışdırıcı sualını verdi.
- Salamatı deyəndə ki,… «rusetdəki» babatdı. Heç olmasa bayramdan-bayrama zəng eləyir. Bakıya ayağı düşəndə bir saatlığa da olsa, gəlib dəyir mənə.
- Görürsən biri qeyrətli çıxıb. Naşükür olma.
- Mənə bax, bəs sənin nəyin var? Yarımısanmı oğuldan-uşaqdan? – dərdli qadın bu dəfə sual verəni qabaqladı.
- İki oğlum var. İkisinə də bir qoz. Elə səninkilərin tayıdılar. Böyütdük, yağ-bal içində bəslədik, korluq nədi bilmədilər. Ən yaxşı məktəbə düzəldik, əllərinə diplom verdik. Onlar institutu qurtarana kimi yazıq kişi özü tələbəlik elədi. Dedik ki, adam olsunlar. Onlar da yekəlib kişi olmaq əvəzinə uşaq oldular…
«Yekəlib uşaq oldular» – bir istədi bu sözə qəhqəhə çəkib gülsün, özünü güclə saxladı. İlyas da universitetə gedirdi. Amma onun əvəzinə atası tələbəlik eləmirdi. O, özü hamıdan yaxşı tələbə idi. Hamının sevimlisi idi. İlahi nə qədər dostları vardı. Amma bir sualdan yaman qorxurdu. Elə uşaqlıqdan qorxurdu bu sualdan. Qorxurdu deyəndə ki, cavab verməyə çətinlik çəkərdi. O sualı da ki, yalnız anasından eşidərdi «Ay oğul, yekələndə nə olacaqsan?» – «Ay ana bəsdi də, vermə bu sualı mənə…» deyərdi. «Yazıq bala, bəlkə yekələndə uşaq olmaqdan qorxurmuş. Ona görə yayınırmış cavabdan. Amma nahaq yerə. Gərək cavab verəydin oğul, cavab verəydin. Axı sən böyüyüb uşaq olmadın. Axı sən heç uşaq da olmamısan…»
- … Ataları öləndən sonra da darışdılar bir-birlərinin canına. Kişinin Masazırda torpağı, mülki vardı. Bölə bilmədilər aralarında. Didişdilər, dağılışdılar.
- Hara dağılışdılar? – dərdli qadın soruşdu.
- Biri getdi Türkiyəyə, o biri də Almaniyadadı. Deyəsən evləniblər, heç mənim ağzımı arayıb, xeyir-duamı alan da olmadı. Almaniyada yaşayan şəkil göndərib, altından da, yazıb ki, «ana bu mənim qızımdı, adı da Marinadı». Mən də yazdım ki, «ay qurumsaq heç olmasa Məryəm qoyaydın, «Marina» nədi?

-«Nəşriyyat»da düşən var? – kandokturun kal səsi yenidən eşidildi?
Orta yaşlı kişi düşdü, arxada oturan cavanlarsa qulaqcıqla radioda nəyəsə qulaq asırdılar.

-Ay bacı, sən nə əcəb dinmirsən? Səndə nə var, nə yox? – sualını verən arvad öz tarixçəsini qurtar-qurtarmaz bu dəfə üzünü ona tutdu – bacı səninləyəm e? Deyirəm sən də yarımısanmı oğul-uşaqdan?

Fikri hələ də balaca kandoktorun yanında idi. Uşağın gözləri yaman xoşuna gəlirdi. Öz-özünə düşünürdü ki, təki bu közərən gözlərdə ümid olsun. Bu balacanın anası da həmin ümidə baxıb sevinsin. Sevinə bilməsə də, hər halda özünü elə göstərsin, hər halda təsəlli tapsın, hər halda…

- Ay bacı səninləyəm e? – sual verməyi özünə peşəyə çevirən arvadın deyəsən tərsliyi tutmuşdu.
- Bir oğlum var – nəhayət ki, dilləndi. Sonra yadına düşdü ki, bu, onun səhərdən bəri «sabahınız xeyir» kəlməsindən sonra dediyi ikinci kəlmədir – indi gedirəm onun yanına – cavab verdi.
- Qırmızı geyinmisən, yəqin xeyir işdi? Neçə yaşı var oğlunun?
- 19.
- Hə, onda yüz faiz xeyir işdi. Bacıcan məndən sənə məsləhət, uşağa üz vermə. Bax bizə üz verib üzdən olduq.
- Nə badə özünü canıyanan göstərəsən. Qoy zəhmətə alışsın, müftəxor olmasın bizimkilər kimi. Mənimkinin 44 yaşı var, türməyə düşdüyü bəs deyil, hələ bir ağbirçək anasına düşbərə sifariş verib. Dəli şeytan deyir ver bu düşbərəni «şofir»ə qoy yesin, lap savab olar.
- Yaman dedin ay nənə, pis fikir dolü – sürücü söhbətə müdaxilə elədi – bir azdan da «obed» vaxtıdı, lap əntiqə olar.
- Barı, 19 yaşlı oğlun sözünə baxırmı? Yekəbaşlıq eləmir ki? – sual verən arvad növbəti cəhdini etdi.
- Yox nə danışırsınız. Mənimki yaxşı oğuldur – bu sözləri elə həyəcanla, elə səmimiyyətlə dedi ki, ona inanmamaq mümkün deyildi.
- Təki elə olun ay bacı, təki elə olsun. Eh hanı, hardadır yaxşı anaların oğulları? – Yasamaldan bəri dil qəfəsə qoymayan, sual yağdıran arvad nəhayət «yaradıcılığının» ən cazibədar sualını verdi. Amma sual konkret şəxsə ünvanlanmadığından heç kim ona cavab verməyə hazırlaşmırdı. O, sualı bir daha təkrar etdi, sadəcə elə-belə, cavab almaq üçün yox – Hardadır yaxşı anaların oğulları?
- «Şəhidlər Xiyabanı», düşən var? – balaca kandoktorun kal səsi yenə cingildədi.
- Hə mən düşürəm – qırmızı paltarlı ana gediş haqqını ödəyib bir daha balacanın gözlərinə baxdı…

Ovqatlarının daha xoş keçməsi, özünün təbirincə desək «əl-ayağa dolaşmaması» üçün balaca oğlunu dayəsigildə qoymağı qərara almışdı. Amma tərslikdə özünə çəkmiş oğlunun hönkürtüsünə dözməmişdi. Məclisin əvvəlində uşaq böyüklərin əhatəsində özünü böyük kimi aparmağa çalışdı. Amma sonra yenə uşaqlığı tutdu. Uzaqdan klounu görən kimi «Mən onu istəyirəm, onu…»–, deyə vurnuxmağa başladı.

-O klounu «zakaz» elə gəlsin. Bayaqdan özünə əl qatıb — Səriyyə dilləndi.
-Noolub ə, — atasının sualının cavabı özünü çox gözlətmədi. «Onu istəyirəm, onu…» — balaca əlini klouna tərəf uzatdı.
-İndi təşkil edərik — Lütfi ofisiantı çağırdı — O gədiyə deynən gəlsin bura.
-O, stollara yaxınlaşmır ki, müəllim — uzun illər restoranda çalışdığından ofisiantda peşəkar vərdiş yaranmışdı: birincisi, sifariş qəbul edəndə müştərinin qarşısında təzim edirmiş kimi dayanardı, ikincisi peşəsindən asılı olmayaraq hamıya «müəllim» deyirdi. Əslində qalsa müəllim özü idi. Özü də fizikadan dərs deyərdi. Amma bir vaxtlar…

-Nətəhəri stola yaxınlaşmır ə?… Lütfi təəccüblənmiş kimi gözlərini ofisianta bərəldərək, cavabını gözləmədən — get «adminstratoru» bura çağır — hıçqıraraq ağzını düz ofisiantın üzünü marçıldatdı.
-Bilirsiniz müəllim, qayda belədir e… vallah. Uşaqları klounun yanına qoyurlar ki, başlarını qatsın. Bura gəlib sizin istirahətinizə niyə mane olsun ki? Qoy balacanı aparım…
-Hə, hə mən gedərəm — uşaq qaçmaq istədi.
-Otur yerində ə. Dedim bura gələcək vəssalam.
-Ata qoy mən gedim kloun əminin yanına.
-Ə, adam klouna «əmi» deməz. Öküz boyda əmilərin oturub burda, heç onlara «əmi» demirsən. Gədiyə denən gəlsin bura — Lütfü ofisianta üzünü bozartdı.

-Əsəbiləşmə mənim «ponçikim» indi gələr.
-Ay ana, deməmişəm o sözü mənə demə — Lütfi tərs-tərs anasına tərəf baxdı.
Onun həmişə yanaqları qırmızı olardı. Elə uşaq vaxtından boyunun balacalığına, yanaqlarının qırmızılığına, yaşıdlarına baxan yerdə ətli-qanlı olmasına görə hamı ona «ponçik Lütfü» deyərdi. İndi bir az da içkinin təsirindən ofisiantı bozaran sifəti əməlli-başlı ponçiki xatırladırdı.

Kloun bu restoranda çoxdan şiləyirdi. Ofisiantdan da əvvəl. Onda bura heç restoranda deyildi, fəhlə yeməkxanası idi. Neftayırma zavodunun fəhlələri üçün nəzərdə tutulsa da, yoldan keçənlər də daimi müştərilərə çevrilmişdilər. O da burda ofisiant işləyirdi.

Bir gün müdiri işdən çıxardılar. Təzə şef də yeməkxananın profilini dəyişdi. Həyəti genişləndirdi, palma ağacları əkdirdi, kabinetlər düzəltdirdi… Bir sözlə əsaslı kapital qoyuluşundan sonra fəhlə yeməkxanası çönüb oldu restoran. Artıq yeni müştərilər peyda olmağa başladı, fəhlələrin, yoldan keçənlərin də ayağı buradan kəsildi. O, isə əvvəlki işində idi, qulluq göstərirdi. Həm də indi tək deyildi, təzə müdir yeniyetmə uşaqlardan təzə ofisiantlar dəstəsi düzəltmişdi. Ona da eşitdirmişdi ki, yaşlı ofisiant müştəriləri qaçırda bilər, mətbəx işləri ilə məşğul olsa yaxşıdır. Bir müddət mətbəxdə işləyəndən sonra ağlına «əla» ideya gəlmişdi- «bəlkə klounluq eləyim». Birinci, arvadı buna razı olmamışdı. «Kloun nədi? Dəli olmusan ay kişi?.. İndən sonra klounluq eliyə bilərsən?». «Niyə eləmirəm. Mətbəxdə pişik kimi eşələnməkdənsə, klounluq eliyib uşaqların başını qataram. Həm də məni kim tanıyacaq, üz-gözümü qrimləyərəm, papaq qoyaram, maska taxaram. Hörməti də ki, hörmət. İndi klounlara yaxşı hörmət eliyirlər. Sabah müdirə deyəcəyəm».

Müdir ideyanı yaxşı qarşıladı. Dərhal razılaşdı. Ona tünd qırmızı rəngdə uzun qotazlı papaq, sarı yekə burun, yaşıl, göy, qırmızı zolaqlı kostyum tikdilər. Özü də yeni peşəsinə tez alışdı. Bütün uşaqların, hətta içib açarının itirəndən sonra elə böyüklərin də sevimlisinə çevrildi. Bəziləri isə restorana elə klouna görə gəlirdilər. Restoranın televiziyada gedən reklam roliklərində də əsas sima kimi onu çəkmişdilər. Bu peşəni seçəndə bir məsələdə haqlı idi — klouna doğurdan da hörmət edirmişlər, özü də hələ fəhlə yeməkxanasından bəri işlədiyi uzun illər ərzində belə hörmətli olmamışdı.

Təxminən üç dəqiqədən sonra kloun stola yaxınlaşdı.
-Harda qalmısan ə?..– Lütfü qızarmış gözləri ilə klounu aşağıdan yuxarıya süzdü– buna bax bunun papağına bax! Ə, sən kişisən?
O, bütün gözlənilməz suallara hazır idi. Dəfələrlə dəcəl uşaqların, əyyaş böyüklərin duzsuz suallarını çox cavablandırmışdı. Amma belə şit və axmaq sual birinci dəfəydi eşidirdi.
-Mən kolunam– sakitcə dilləndi.
-Kişi döyülsən niyə? — masanın sağ tərəfində oturmuş yekəqarın birisinin qoyunun qabırğasını dişinə çəkə-çəkə təkrar etdiyi suala yenə sakitcə cavab verdi:
-Mən klounam.
-Ayə yox e, deyirlər ki, kişi döyülsən? — bu dəfə Lütfünün o biri qardaşı dilləndi.
Bir istədi desin ki, «ay …, sizə kişi lazımdı?» — özünü güclə saxladı.
-Yaxşı kimsən bilmirəm, gör bu uşaq nə istiyir? — Lütfü əlini cibinə salıb klounun burnuna 10 dollar yapışdırdı.
-Adın nədi qaqaş?
-Truladı, kloun dayı.
-Ə indi də əmidən qurtardın dayıya keçmisən. Bəs əjdaha boyda dayılarından utanmırsan — Lütfü oğluna incik nəzərlərlə baxaraq dilləndi — Adam klouna dayı deməz.
-Tural bala gəl səninlə top-top oynayaq.
-Oynayaq — uşaq sevincindən az qala ağlayacaqdı.

Göy topu ona sarı tulladı, özü də əzilib-büzülərək tullanmağa başladı. Uşaq sevincindən atılıb-düşürdü, klounu yamsılamağa çalışırdı. Bir az topla oynadıqdan sonra uşağa qaçaraq onu tutmağa təklif etdi. Tural əlini əlinə vurub onun arxasınca düşdü. Bərkdən gülə-gülə klounun quyruğundan tutub onun kimi qaçmağa, masaların başına fırlanmağa başladı.
-A, bu kloun uşağı niyə camaatın başına fırlıyır — Səriyyə şərab badəsini yerə qoyub üzünü ərinə tutdu.
-A gədə, uşağı niyə fırlıyırsan, hıy? — Lütfü hıçqıra-hıçqıra klounu səslədi.
-Bilirsiniz burda başqa cür oynamaq olmur. İcazə verin balacanı aparım o biri uşaqların yanına, siz də istirahət edin.
-Heç elə şey yoxdu, burda oynayacaqsan. Özü də mən deyən oyunu. Əyil qoy uşaq minsin belinə, sonra nə qədər istəyirsən qaç.
-Yox mən minmirəm — Tural ağlamsındı.
-Ə, min, özü də «hoşa-hoşa» de. Sən yaşda olanda o qədər eşşək minmişəm ki…
-Ay Lütfü doğurdan eşşək minmisən? — Səriyyə soruşdu.
-Bə, nədi. Elə bilirsən ki, həmişə «Cip»də gəzmişəm.

Masadan boğunuq bir qəhqəhə qalxdı. Lütfü elə bərkdən danışırdı ki, ətrafdakılar onu eşitməyə bilməzdilər. Noyabr ayı olmağına baxmayaraq hava meyxoş idi. Müştərilər bayırda süni gölün kənarında palma ağaclarının altında oturmuşdular.
Kloun uşağı belinə alıb at kimi qaçırdı. Bu balacanın xoşuna gəlirdi. Ara-bir «hoşa-hoşa» deyib qışqırırdı:
-Sən eşşəksən? — uşaq pıçıltıyla kloununun qulağına dedi.
-Yox, mən atam.
-Bəs atam mən boyda olanda niyə eşşək sürüb?
-Çünki sənin atanın kəndində ancaq eşşək olub — verdiyi cavab ürəyindən tikan çıxarsa da, bir qədər qorxuya düşdü. Birdən uşaq atasına deyər… Onda nə olacaq? Sonra sözünə düzəliş vermək istədi:
-Bilirsən Tural at eşşəkdən balacadı. Allah qoysa sən də bir az böyü, onda atan kimi eşşək minərsən…

-Ə, bura gə görüm ə, hoşa…– Lütfünün xırıltılı səsi eşidildi.
-Deyirəm bu rumkalarımızı da dolduraq və içək klounun sağlığına — Lütfü «hazır» idi. O, dəmlənəndə gərək dindirməyəsən. Yoxsa elə söyüşlər söyər ki, yeddi qatından keçər.

Bir dəfə Səriyyənin kiçik qardaşı ilə içəndən sonra qayınanasının ünvanına elə yağlı «komplimentlər» demişdi ki, qayının üstünə bıçıq çəkmişdi. Arvadının qışqırtısına yığılan qonşular çətinliklə aranı sakitləşdirmişdilər. O vaxtdan nə kiçik qayını, nə qaynanası onun qapısını açırdılar.

-Tut görüm bunu — Lütfü qədəhi klouna tərəf uzatdı.
-Yox rəis qadan alım. Mənə olmaz. Vallah olmaz. Sonra uşaqlara nə deyərəm.
-Ə, sənə deyirəm tut.
Tural hələ klounun belində idi. Atasının təkidindən sonra ağlamağa başladı.
-Qoy yerə o it oğlunu. Ağlama ə, kişi ol. Mamasının ad günündü adam heç ağlayar. Qoy kloun düdük biznən əlli-əlli vursun, sonra sənnən top-top oynayacaq.
-Vur kloun əmi, dayı… sonra top-top oynayarıq.
-Gördün uşaq da deyir. Vur…
Kloun bir göz qırpımında badəni başına çəkdi. Tezcədə topu götürüb uzaqlaşmaq istədi.
-Yox-yox. Belə olmaz. Uşağı heç yerə aparma. Elə burda oynaqla…

Lütfü klounun qoltuğunda tutduğu topa bir təpik vurdu. Top süni gölün çarhovuzuna dəyərək suya düşdü. Tural yenə ağlamağa başladı. Bu dəfə hönkürə-hönkürə… Kloun pərt halda uşağın başını sığallayıb sakitləşdirməyə çalışdı: «Ağlama göy top suya düşdü, qırmızısını gətirərəm».
-Yox mən onu istəyirəm — uşaq hönkürtüsünü kəsmirdi.
-Yaxşı onda onu sudan çıxararam — dedi.
Yaxınlıqdakı ofisiant hardansa uzun bir çubuq gətirdi. Topu diyirləyərək bir qədər yaxına itələdi. Kloun çarhovuzun kənarında ehmalca əyilib topu əli ilə götürməyə çalışdı. Bu vaxt qüvvətli bir zərbə hiss etdi. Əslində hiss etməyə heç macal da tapmadı, başı üstə gölə düşdü. Əksinə buz kimi suyun soyuqluğu iliyinə qədər işlədi. Xüsusi sifarişlə tikilmiş kostyumun bütün rəngləri bir-birinə qarışdı. Hamı bütün seyrçilər elə bildirilər ki, kloun uşağı sakitləşdirmək üçün suya özü baş vurub. Bu qeyri-adi sərgüzəştdən cuşa gələn müştərilər onu alqışlamağa başladılar. Bircə masanın küncünə qısılmış uşaq atasının klouna təpik vurduğunu, sonra da əlini-əlinə vuraraq qəhqəhə çəkdiyini anlaşılmaz hisslərlə, heyrətlə gözlərini bərəldərək seyr edirdi.

Kloun suyu süzülə-süzülə göldən çıxıb, uşağa yaxınlaşdı, topu ona uzatdı. Uşaq pıçıltıyla:
-Sən kşisən? — dedi.
-Mən klounam — cavab verdi.
-Bəs kişi kimdi?
-Kişi sənin atan, əmin, dayın…
-Onda mən də klounam…–, uşaq bu dəfə bərkdən dedi.